श्रीरामपूर, 12 जून 2025 – कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात AI (Artificial Intelligence) चा शेती उद्योगात वापर हा पुढील दशकात मोठी क्रांती घडवणारा ठरणार आहे, असे मत ज्येष्ठ नेते शरद पवार यांनी मांडले. त्यांनी पुढे स्पष्ट केले की, AI च्या सहाय्याने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे, नैसर्गिक आपत्तींचा अंदाज घेणे आणि शेती प्रक्रियेतील अचूक निर्णय घेणे शक्य होणार आहे.
🌾 AI शेती उद्योगात होणारे बदल
AI हे केवळ एक डिजिटल साधन नसून, ते कृषी उत्पादन, पाणी वापर, कीड नियंत्रण, आणि उत्पन्न वाढ यामध्ये ठोस बदल घडवू शकते. यामुळे शेती अधिक बुद्धिमान आणि शाश्वत होईल.
पवार यांच्या मते, “AI हे शेतकऱ्यांना सशक्त बनवण्याचे प्रभावी साधन आहे. त्याच्या वापरामुळे खतांचा योग्य वापर, हवामानाचा अचूक अंदाज, आणि बाजारात योग्य वेळी पोहोचण्याची योजना करता येईल.”
🏢 यशवंत एग्रीकल्चर इनक्युबेशन सेंटरची सुरुवात
श्रीरामपूर येथे झालेल्या कार्यक्रमात यशवंत एग्रीकल्चर इनक्युबेशन सेंटरचे उद्घाटन करण्यात आले. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून हजारो शेतकऱ्यांना AI वर आधारित प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. कार्यक्रमात डिजिटल शेतीसाठी विशेष सॉफ्टवेअर, ड्रोन आणि सेंसर्सचे प्रात्यक्षिक सादर करण्यात आले.
📊 शेतीमधील प्रमुख AI वापराचे क्षेत्र
- हवामान अंदाज – AI च्या मदतीने 14 दिवसांपर्यंत हवामानाचा अचूक अंदाज घेता येतो.
- कीटकनाशकाचा योग्य वापर – सेंसर्स आणि कॅमेरा यांचा वापर करून रोग आणि कीटक ओळखले जातात.
- मातीचा अभ्यास – AI च्या माध्यमातून मातीचे पोषण मूल्य, पीएच आणि इतर घटकांचे परीक्षण.
- बाजारपेठेचा अंदाज – कोणते पीक कधी विकावे हे ठरवण्यासाठी AI आर्थिक विश्लेषण करते.
👨🔬 संशोधन आणि विकासावर भर
AI आधारित शेतीसाठी महाराष्ट्र शासनाने 500 कोटींची आर्थिक तरतूद केली आहे. या निधीमधून विविध संशोधन प्रकल्प राबवले जातील आणि कृषी विद्यापीठांशी समन्वय साधला जाईल. AI साठी विशिष्ट फील्ड लॅब, प्रशिक्षण केंद्र, आणि स्मार्ट डेमो फार्म तयार करण्यात येणार आहेत.
💬 AI शेती उद्योगात विवेक सावंत यांची भूमिका
यशस्वी डिजिटल अभियंता विवेक सावंत यांनी सांगितले की, “AI शेतीच्या प्रत्येक टप्प्यावर महत्त्वाची भूमिका बजावते. बीज निवड, खत व्यवस्थापन, कीड नियंत्रण आणि पिकांची कापणी यामध्ये मोठा बदल घडवू शकतो.”
📉 पारंपरिक शेतीतून स्मार्ट शेतीकडे वाटचाल
परंपरागत शेतीत अधिक काम आणि कमी उत्पन्न ही स्थिती होती. पण आता AI मुळे कमी खर्चात जास्त उत्पादन शक्य झाले आहे. तसेच, कामगारांची गरजही कमी होणार आहे.
🌍 जागतिक पातळीवर भारताची मजल
भारत आता जागतिक स्तरावर AI शेतीमध्ये नेतृत्व करतो आहे. इस्रायल, अमेरिका, नेदरलँड्स यांसारख्या देशांसोबत भारताने संशोधन करार केले आहेत. यामुळे भारतीय शेतकऱ्यांना आधुनिक साधनांद्वारे सशक्त करता येईल.
🎓 विद्यार्थ्यांसाठी AI आधारित शेती अभ्यासक्रम
राज्य सरकारने कृषी विद्यापीठांमध्ये AI शेतीवर आधारित विशेष अभ्यासक्रम सुरु करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे नवीन पिढीला अत्याधुनिक ज्ञान मिळणार असून शेती अधिक व्यावसायिक बनेल.
🧑🌾 शेतकऱ्यांची मते
शरद गावित, एक शेतकरी म्हणतात, “AI मुळे मला हवामानाची माहिती अगोदर मिळते. पीक कधी पेरावे याचा निर्णय घेताना आता अचूक माहिती मिळते.”
माया जाधव, महिला शेतकरी म्हणतात, “मी स्मार्ट डिव्हाइसेस वापरते. आता मला माझ्या पिकांची स्थिती मोबाईलवर समजते.”
📈 उत्पन्न वाढीचा मार्ग
AI तंत्रज्ञानामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न सरासरी 25% ने वाढले असल्याचे अभ्यासातून दिसून आले आहे. कृषी बाजारपेठेची माहिती, पीक विमा, आणि ऑनलाईन विक्री ही नवी साधने उपलब्ध झाल्याने शेतकरी अधिक स्वतंत्र आणि सशक्त झाला आहे.
🧾 निष्कर्ष
AI शेती ही केवळ काळाची गरज नसून, भविष्यातील यशस्वी शेतीचे साधन आहे. महाराष्ट्रात अशा प्रकल्पांचा विस्तार झाल्यास लाखो शेतकऱ्यांचे जीवनमान बदलू शकेल. शरद पवार यांचे दृष्टीकोन आणि शासनाची पावले पाहता, भारताचा शेती उद्योग AI च्या साहाय्याने नव्या युगात प्रवेश करत आहे.
https://indiaai.gov.in/ (India AI – Govt. of India initiative)
