रायगड | 2 जून 2025
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राजधानीच्या रायगड किल्ल्यावर एक दुर्मिळ यंत्रराज सौरयंत्र सापडले आहे. या ऐतिहासिक सौरवेळ मोजणाऱ्या उपकरणामुळे शिवकालीन खगोलशास्त्राच्या ज्ञानाची नवी दारे उघडली जात आहेत.
या यंत्राचा वापर सूर्याच्या किरणांच्या साहाय्याने वेळ मोजण्यासाठी केला जात असे. इतिहास अभ्यासकांच्या मते, हे सौरयंत्र सतराव्या शतकात वापरात होते. याचे स्वरूप चौकोनी असून त्यामध्ये विशेष प्रकारचे कोन आणि खाचा आहेत, जे वेळेचे मोजमाप अचूकपणे सांगू शकतात.
या यंत्रामध्ये मध्यभागी एक काटा असून, त्यावर सूर्यप्रकाश पडल्यावर सावलीच्या दिशेने वेळ दर्शवली जात होती. असे यंत्र अतिशय कुशलतेने बनवले गेले असून, त्याचा वापर तत्कालीन सैनिक, शास्त्रज्ञ आणि राजकीय अधिकाऱ्यांनी केला असावा, असा अंदाज आहे.
हे यंत्र आजही संपूर्ण आहे, आणि ते खगोलशास्त्रीय उपकरणांचे ऐतिहासिक महत्त्व अधोरेखित करते. स्थानिक इतिहास अभ्यासक आणि पुरातत्व तज्ज्ञांच्या मते, रायगडचा हा शोध महाराष्ट्राच्या वैज्ञानिक परंपरेचे प्रातिनिधिक उदाहरण ठरतो.
- Archaeological Survey of India – Official Website
