प्रस्तावना
मिलेनियल नोकरी असुरक्षितता २०२५ या अहवालाने भारतातील गंभीर रोजगार वास्तव दाखवले आहे. प्रत्येक पाचपैकी एक तरुण नोकरी गमावण्याच्या भीतीत आहे.
ग्रेट प्लेस टू वर्क या संस्थेच्या नवीन सर्वेक्षणाने या चित्राला अधोरेखित केले आहे.
या अहवालानुसार, प्रत्येक पाचपैकी एक मिलेनियल नोकरी गमावण्याच्या भीतीत आहे.
ही आकडेवारी कामगार जगतातील बदलत्या प्रवृत्तीचे स्पष्ट निदर्शक ठरते.
आर्थिक अडचणी
भारतातील मिलेनियल पिढी अजूनही आर्थिक अडचणींशी झगडत आहे.
अहवालानुसार, प्रत्येक चारपैकी एक मिलेनियल आर्थिक स्थैर्याच्या समस्येत आहे.
ही स्थिती विशेषतः शहरी भागातील कर्मचाऱ्यांमध्ये स्पष्ट दिसून येते.
अनेकांना स्थिर पगार, घरखर्च, कर्जफेड आणि बचत यामध्ये समतोल राखणे कठीण जात आहे.
यामुळे आर्थिक ताण मानसिक आरोग्यावर परिणाम करत असल्याचेही तज्ज्ञ सांगतात.
मानसिक व भावनिक सुरक्षितता
सर्वेक्षणानुसार, ८३ टक्के मिलेनियल्सना कार्यस्थळावर मानसिक सुरक्षितता वाटते.
याचा अर्थ त्यांना आपले विचार मांडताना किंवा काम करताना भीती वाटत नाही.
तथापि, १७ टक्के लोकांना मानसिक आधार मिळत नाही.
या कर्मचाऱ्यांना वरिष्ठांचा पाठिंबा कमी मिळतो, तसेच सहकाऱ्यांशी संवाद साधताना अडचणी येतात.
अहवालानुसार, मानसिक सुरक्षितता असलेले कर्मचारी दीर्घकाळ कंपनीत टिकतात.
उलट, मानसिक सुरक्षितता न मिळालेल्या कर्मचाऱ्यांमध्ये नोकरी सोडण्याची प्रवृत्ती दुप्पट असते.
विविध क्षेत्रांतील मानसिक सुरक्षितता
वित्तीय सेवा, विमा आणि किरकोळ क्षेत्र मानसिक सुरक्षिततेत आघाडीवर आहेत.
या क्षेत्रात ८४ टक्के रेटिंग मिळाले आहे.
यांच्या पाठोपाठ आरोग्य सेवा, माहिती तंत्रज्ञान आणि उत्पादन क्षेत्र आहेत, ज्यांना ८३ टक्के गुण मिळाले आहेत.
दुसरीकडे, बायोटेक्नॉलॉजी, औषधनिर्मिती आणि प्रोफेशनल सर्व्हिसेस क्षेत्रांची स्थिती कमकुवत आहे.
या क्षेत्रांना फक्त ८० टक्के गुण मिळाले आहेत.
यामुळे या क्षेत्रांमध्ये नोकरी गमावण्याची भीती अधिक असल्याचे स्पष्ट होते.
नोकरी गमावण्याची भीती
अहवालानुसार, प्रत्येक पाचपैकी एक मिलेनियलला नोकरी गमावण्याची भीती आहे.
विशेषतः बायोटेक, आयटी आणि प्रोफेशनल सर्व्हिसेस क्षेत्रात ही भीती जास्त आहे.
या क्षेत्रांमध्ये बदलत्या तंत्रज्ञान, जागतिक स्पर्धा आणि मंदीमुळे नोकरीची हमी कमी होत आहे.
अनेक कर्मचारी सतत “लेऑफ”ची भीती बाळगतात.
यामुळे त्यांच्या मानसिक आरोग्यावर व उत्पादकतेवर परिणाम होतो.
नोकरी सोडण्याची प्रवृत्ती
१५ टक्के मिलेनियल्सनी नोकरी सोडण्याची इच्छा व्यक्त केली आहे.
या आकडेवारीत आयटी आणि प्रोफेशनल सर्व्हिसेस क्षेत्र आघाडीवर आहेत.
आयटीमध्ये १७ टक्के कर्मचारी नोकरी सोडण्याचा विचार करत आहेत.
प्रोफेशनल सर्व्हिसेसमध्ये हा आकडा १८ टक्क्यांपर्यंत पोहोचला आहे.
उलट, किरकोळ व उत्पादन क्षेत्रात नोकरी सोडण्याची प्रवृत्ती सर्वात कमी आहे.
ही क्षेत्रे तुलनेने स्थिर रोजगार देतात असे दिसते.
आरोग्य आणि वित्तीय क्षेत्र
आरोग्य व वित्तीय सेवा क्षेत्रातील कर्मचाऱ्यांची स्थिती तुलनेने चांगली आहे.
येथे १४ टक्केच कर्मचारी नोकरी सोडण्याचा विचार करत आहेत.
या क्षेत्रांमध्ये करिअरची संधी अधिक असून दीर्घकालीन स्थैर्य मिळते.
म्हणूनच नोकरी टिकवण्याची प्रवृत्ती जास्त आहे.
कार्यस्थळातील नवे बदल
मिलेनियल पिढी आता फक्त पगाराकडे नाही तर मानसिक सुरक्षिततेकडेही लक्ष देते.
कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांना आधार देणारी संस्कृती निर्माण केली तर टिकाव वाढतो.
तज्ज्ञांच्या मते, पुढील काही वर्षांत “वर्क-लाइफ बॅलन्स” आणि “मेंटल हेल्थ” या संकल्पना अधिक महत्त्वाच्या ठरणार आहेत.
यामुळे कंपन्यांनी केवळ नोकरीच नाही तर मानसिक स्थैर्यही देणे गरजेचे आहे.
तज्ज्ञांचे मत
मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, नोकरी गमावण्याची सततची भीती कर्मचारी उत्पादकता कमी करते.
कर्मचाऱ्यांनी नोकरी सोडली तर कंपनीला मोठा तोटा होतो.
म्हणूनच प्रत्येक क्षेत्राने मानसिक सुरक्षिततेसाठी ठोस पावले उचलणे गरजेचे आहे.
निष्कर्ष
भारतामध्ये मिलेनियल पिढीच्या रोजगार जगतात दोन चित्रे दिसतात.
एका बाजूला आर्थिक व मानसिक ताण आहे, तर दुसरीकडे सुरक्षितता व करिअर संधीही आहेत.
१ पैकी ५ जण नोकरी गमावण्याच्या भीतीत जगत आहेत, हे चिंताजनक आहे.
त्यामुळे कंपन्यांनी कर्मचाऱ्यांच्या मानसिक आरोग्याला महत्त्व द्यावे,
तर सरकारने रोजगार स्थैर्याबाबत ठोस धोरणे आणावी.
