दारणा धरण पाण्याचा विसर्ग सध्या विक्रमी पातळीवर सुरू आहे. एकट्या शनिवारीच १.६२ लाख क्युसेक वेगाने पाणी गोदावरी नदीपात्रात सोडण्यात आले. यामुळे नाशिक, सिन्नर व परिसरातील गावांना सतर्कतेचा इशारा देण्यात आला आहे.
या धरणाची एकूण क्षमतेपेक्षा दुप्पट पाणी या कमी कालावधीत सोडण्यात आल्यामुळे संपूर्ण विभागात जलप्रवाहाच्या व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
📌 धरणाची क्षमतेची तुलना
दारणा धरणाची साठवण क्षमता सुमारे ७.१ टीएमसी इतकी आहे. मात्र यंदा अविरत मुसळधार पावसामुळे धरण १४ टीएमसीपेक्षा अधिक भरले गेले.
त्यामुळे अधिक पाणी नियोजित प्रमाणात खाली सोडावे लागले.
🌧️ इगतपुरीतील विक्रमी पावसाचा परिणाम
या धरणाला पाणी पुरवणाऱ्या इगतपुरी तालुक्यात यंदा २७१९ मिमी पावसाची नोंद झाली आहे.
ऑगस्टच्या सुरुवातीपर्यंत वार्षिक सरासरीच्या जवळपास ८० टक्के पाऊस या भागात पडलेला आहे.
हवामान विभागाने आणखी जोरदार पावसाचा अंदाज व्यक्त केला आहे.
🏞️ फीडर धरणांचा साठाही पूर्ण
दारणा धरणामध्ये पाणी पुरवणारी वाकी, भवल्ली आणि भाम ही धरणंही यंदा पूर्ण क्षमतेने भरली आहेत.
परिणामी, एकत्रित पाण्याचा दाब लक्षात घेता विसर्ग अपरिहार्य झाला आहे.
💦 पाण्याचा प्रवाह: दररोजची आकडेवारी
३ ऑगस्ट रोजी प्रत्यक्षात २२४६ क्युसेक विसर्ग दराने पाणी सोडले गेले.
एकूण संख्येमध्ये १४,०८६ मिलियन क्युबिक फूट (MCFT) पाणी धरणातून बाहेर गेले आहे.
ही संख्या गेल्या पाच वर्षांतील सर्वाधिक आहे.
🔐 धरण सुरक्षेसाठी धोरणात्मक निर्णय
सततच्या पावसामुळे धरणाच्या सुरक्षिततेसाठी प्रशासनाने जलसाठ्याचे व्यवस्थापन तातडीने केले.
पाण्याचा दबाव नियंत्रित ठेवण्यासाठी नियोजनबद्ध पद्धतीने विसर्ग केला जात आहे.
🛑 नदीकाठच्या गावांना इशारा
पाणी सोडले जात असल्याने परिसरातील नागरिकांना सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
स्थानिक प्रशासनाने नदीकाठच्या गावांना सतर्कतेचा इशारा दिला आहे.
दारणा धरण पाण्याचा विसर्ग: विक्रमी १.६२ लाख क्युसेक जलप्रवाह सुरूच
महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील दारणा धरण सध्या अत्यंत महत्त्वाच्या टप्प्यावर पोहोचले आहे. धरण १००% भरले असून त्यातून सध्या विक्रमी जलप्रवाह सुरू आहे. प्रशासनाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार १.६२ लाख क्युसेकच्या वेगाने पाणी विसर्ग केला जात आहे. हा विसर्ग गेल्या काही वर्षांत झालेल्या सर्वाधिक जलप्रवाहांपैकी एक आहे.
पावसाच्या संततधारामुळे जलसाठ्यांत झपाट्याने वाढ
पावसाळ्याच्या या हंगामात नाशिक परिसरात झालेल्या जोरदार पावसामुळे सर्व धरणांमध्ये जलसाठा झपाट्याने वाढलेला आहे. विशेषतः दारणा धरणाच्या परिसरात अतिवृष्टी झाल्याने, धरण लवकर भरले आणि विसर्ग सुरू करावा लागला.
प्रशासनाची सतर्कता आणि नियंत्रण
नाशिक जिल्हा प्रशासन, जलसंपदा विभाग आणि आपत्ती व्यवस्थापन प्राधिकरणाने धरणांच्या जलपातळीवर बारीक लक्ष ठेवले आहे. दारणा, गंगापूर, कडवा, आणि गौतमी गोदावरी ही प्रमुख धरणे सध्या पाण्याने भरलेली असून, ती अतिप्रवाहित होण्याच्या टप्प्यावर आहेत. या पार्श्वभूमीवर प्रशासनाने परिसरातील नागरिकांना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे.
नागरिकांसाठी सूचना
दारणा नदीच्या काठावरील गावांतील नागरिकांनी पुढील गोष्टींची काळजी घ्यावी:
- नदीकाठी न जाणे.
- जनावरांना नदीकाठी नेणे टाळा.
- सतत हवामान आणि प्रशासनाच्या सूचना ऐकत राहा.
- गरज भासल्यास सुरक्षित ठिकाणी स्थलांतर करा.
संभाव्य धोके
दारणा धरणाचा हा जलप्रवाह गोदावरी नदीत मिसळतो. त्यामुळे नाशिक शहर आणि नंतरच्या गोदावरी नदीच्या प्रवाहातील अनेक ठिकाणी पूरस्थिती निर्माण होण्याचा धोका आहे. विशेषतः त्र्यंबकेश्वर, नाशिक, येवला, कोपरगाव, राहाता या ठिकाणी प्रभाव पडू शकतो.
इतिहासातील संदर्भ
दारणा धरणाचा जलप्रवाह अनेकदा इतिहासातही चर्चेचा विषय ठरला आहे. २०२१ मध्ये सुद्धा असाच एक मोठा विसर्ग करण्यात आला होता. पण यंदाचा विसर्ग गेल्या पाच वर्षांत सर्वाधिक असल्याचे जलसंपदा विभागाने स्पष्ट केले आहे.
हवामान खात्याचा अंदाज
हवामान खात्याने पुढील ४८ तासांत नाशिकसह उत्तर महाराष्ट्रात अतिवृष्टीचा इशारा दिला आहे. त्यामुळे धरणातील जलसाठ्यात अधिक वाढ होण्याची शक्यता आहे. यामुळे विसर्ग अधिक वाढवण्यात येऊ शकतो.
पर्यावरणीय परिणाम
इतका मोठा जलप्रवाह हा पर्यावरणीय दृष्टिकोनातूनही महत्त्वाचा असतो. नदीकाठच्या प्राकृतिक परिसंस्थेवर आणि वन्यजीवांवर याचा परिणाम होतो. यामुळे प्रशासनाने विसर्ग नियोजनात पर्यावरणाचा विचार करावा अशी मागणी काही पर्यावरणतज्ज्ञांनी केली आहे.
जलव्यवस्थापनाची गरज
इतके मोठे धरण विसर्ग जलसाठ्याचे नीट नियोजन, साठवण आणि जलपुरवठा यासाठीही चिंतेचा विषय बनतो. दारणा धरणातून सोडलेले पाणी जर पुरेशा नियोजनाशिवाय सोडले गेले, तर ते वाया जाण्याची शक्यता असते. या पार्श्वभूमीवर दीर्घकालीन जलव्यवस्थापन धोरण तयार करणे अत्यावश्यक आहे.
नागरिकांचा प्रतिसाद
नाशिकमधील नागरिकांमध्ये या विषयावर भीती आणि चिंता वाढली आहे. अनेक ठिकाणी रस्त्यांवर पाणी साचले आहे. शेतकरी वर्गाला विशेष चिंता वाटत असून शेती पाण्याखाली जाण्याचा धोका निर्माण झालाय.
प्रशासनाने केलेल्या उपाययोजना
प्रशासनाने पूरस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर पुढील उपाययोजना सुरू केल्या आहेत:
- आपत्ती व्यवस्थापन केंद्र स्थापन
- बोट पथक आणि आपत्कालीन मदत केंद्र सज्ज
- स्थलांतर गरजेची ठिकाणी मदत केंद्र
निष्कर्ष
दारणा धरणाचा पाण्याचा विसर्ग ही एक अत्यंत गंभीर व महत्वाची बाब आहे. नागरिकांनी सतर्कता बाळगावी, प्रशासनाच्या सूचनांचे पालन करावे आणि सोशल मीडियावर अफवांवर विश्वास ठेवू नये. ही नैसर्गिक घटना प्रशासन, नागरिक आणि पर्यावरण यासाठीही एक मोठा इशारा देणारी आहे.
