इराण आणि इस्रायल यांच्यातील वाढता संघर्ष आता धोक्याच्या पातळीवर पोहोचला आहे. जगभरातील लक्ष या दोन देशांकडे वळले असून, शस्त्रास्त्रांची सज्जता वाढवण्यात आली आहे. इस्रायलने त्यांच्या अत्याधुनिक एफ-३५ लढाऊ विमानांचा वापर करत आक्रमक भूमिका घेतली आहे, तर दुसरीकडे इराणने सुद्धा त्यांच्या संरक्षण यंत्रणांना तैनात केलं आहे.
IRNA या इराणी सरकारी वृत्तसंस्थेनुसार, इस्रायलने अनेक फेऱ्यांमध्ये आपल्या एफ-३५ विमानांची हालचाल पश्चिम किनाऱ्याजवळील इराणच्या सीमा भागात केली आहे. या हालचालींमुळे संपूर्ण क्षेत्रात तणाव निर्माण झाला आहे.
✅ उपशीर्षक: एफ-३५ ची वैशिष्ट्ये
Lockheed Martin या अमेरिकन कंपनीने तयार केलेलं F-35 विमान हे जगातील सर्वात प्रगत फायटर जेटपैकी एक मानलं जातं. हे विमान सिंगल सीट, सिंगल इंजिन, आणि स्टेल्थ टेक्नॉलॉजीसह तयार करण्यात आलं आहे. एफ-३५ ची गती, तंत्रज्ञान, आणि मिड-एअर टार्गेट क्षमतेमुळे हे इस्रायलच्या हवाई शक्तीला अधिक बळकटी देत आहे.
इस्रायलने एफ‑३५ लढाऊ विमाने इराणच्या सीमेजवळ ठेवून एक स्पष्ट संदेश दिला आहे. या विमानांमध्ये अत्याधुनिक रेडिओ-फ्रीक्वेन्सी मॉडळिंग, एस्टीथ टेक्नॉलॉजी आणि सिंगल सीट संरचना आहे. त्यामुळे या विमानांची रेडारमध्ये शोध घेणे कठीण होते. यामुळे इस्रायलच्या हवाई शक्तीला एक नवीन सामरिक ताकद मिळते.
इराणनेही आपली संरक्षण तयारी वाढवली आहे. इराणच्या संरक्षण मंत्रालयानं boundary missile batteries (जसे S-300) आणि अतिरिक्त हवाई संरक्षण व्यवस्था स्थापन केली आहे. यामध्ये सतत पॅट्रॉल्स, गुप्त गश्त आणि उच्च गतीचे इंटरसेप्टर यंत्रणा यांचा समावेश आहे. त्याचबरोबर, Ghadir-class डुब्लिंक कक्षा संरक्षणासाठी टीपुन ठेवलेल्या टाकू जहाजांची तैनाती देखील वाढवण्यात आली आहे.
या दोन्ही देशांच्या सत्ताधारी मंडळांनी त्यांच्या सैनिकी योजनांमध्ये सतत समायोजन केले आहे. त्यामुळे, एफ‑३५ची ही पहिली deployment नसली तरी, ही केंद्रस्थानी ठेवण्यात येणारी एक अधिक “प्रोव्हकॅटिव्ह़” (provocative) हालचाल आहे. दक्षिण आशिया, मध्यपूर्वेतील लष्करी गठबन्धन, अमेरिका आणि रशिया यांच्या भोवतीच्या राजकीय गणितावर या विमानांच्या हालचालींचा मोठा प्रभाव पडू शकतो.
एकीकडे अमेरिका आणि ब्रिटनसारख्या देशांनी इस्रायलच्या या सैनिकी निर्णयाला पाठिंबा दिला आहे. तर दुसरीकडे, रूस व चीन यांनी मध्यपूर्वेतील युद्धपोत आणि दडपणाच्या रणनीतींमध्ये संतुलन राखण्याचा प्रयत्न सुरू केला आहे. असे तणावाच्या या संकमित वातावरणात, एफ‑३५ सारखा प्रगत लढाऊ विमान हा केवळ आयुधाचा संच नाही हे स्पष्ट होते — तर त्याच्यासमवेत तो एक राजकीय आणि सामरिक घटक बनतो ज्यामुळे जागतिक राजकारणावर परिणाम होतो.
इराण-इस्रायल संघर्षाचा परिणाम आता केवळ या दोन देशांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर यामुळे संपूर्ण मध्यपूर्वेत अस्थिरता निर्माण झाली आहे. इराणच्या अणुकार्यक्रमाच्या पार्श्वभूमीवर इस्रायलने गेल्या काही वर्षांत आपली हवाई क्षमता लक्षणीयरीत्या वाढवली असून, एफ-३५ सारख्या प्रगत लढाऊ विमानांचा वापर हा त्याचाच भाग आहे. या लढाऊ विमानांची अचूकता, अदृश्यता आणि वेग हे वैशिष्ट्य इराणच्या संरक्षण प्रणालीसाठी मोठं आव्हान ठरत आहे. दुसरीकडे, इराणनेही आपल्या क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानात बरीच प्रगती केली आहे. त्यांनी त्यांच्या रडार प्रणालीमध्ये आधुनिक सुधारणा केल्या आहेत आणि थेट टेहरान जवळ विशेष हवाई संरक्षण क्षेत्र तयार केलं आहे. ही सगळी हालचाल लक्षात घेता, जगातील अनेक देश — विशेषतः अमेरिका, रशिया, आणि चीन — या संघर्षावर बारीक नजर ठेवून आहेत. अमेरिकेचा इस्रायलला पाठिंबा आहे, तर रशिया आणि चीनने इराणच्या बाजूने नर्म भूमिका घेतली आहे. त्यामुळे, या संघर्षामध्ये फक्त दोन देशच नव्हे, तर संपूर्ण जागतिक सामरिक आणि राजकीय समिकरणांचा समावेश होऊ लागला आहे. या तणावपूर्ण परिस्थितीत, एखादा चुकून झालेला आक्रमण किंवा चिथावणीखोर कारवाई संपूर्ण प्रदेशाला युद्धाच्या उंबरठ्यावर नेऊ शकतो.
इराण-इस्रायल संघर्षाचा सर्वात मोठा जागतिक परिणाम म्हणजे खनिज तेलाच्या किंमतीतील अस्थिरता. मध्यपूर्व हा जगातील प्रमुख तेल निर्यात करणारा भाग असल्यामुळे येथे निर्माण होणाऱ्या प्रत्येक तणावाने आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारावर तात्काळ परिणाम होतो. इस्रायल आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर तेलाचे दर प्रति बॅरल $१०० च्या पुढे गेल्याची नोंद झाली आहे. यामुळे अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत अनेक देशांची अर्थव्यवस्था डगमगू लागली आहे. भारतासारख्या विकासशील देशांवर याचा सर्वात मोठा परिणाम दिसून येतो, कारण आयात केलेल्या इंधनावर त्यांची मोठी आर्थिक अवलंबित्व आहे. याचबरोबर, आंतरराष्ट्रीय गुंतवणूकदारांनी देखील या अस्थिरतेमुळे मध्यपूर्वेतील प्रकल्पांमधून पैसे काढण्यास सुरुवात केली आहे. इराणवरील संभाव्य आंतरराष्ट्रीय निर्बंध, तसेच इस्रायलच्या युद्ध तयारीमुळे संपूर्ण भागात व्यावसायिक वातावरण बिघडत चालले आहे. त्यामुळे, इराण-इस्रायल संघर्ष हा केवळ सामरिक किंवा राजकीय मुद्दा नसून, जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठीही मोठा धोका बनला आहे.
F-35 हे अमेरिकेच्या Lockheed Martin या कंपनीने विकसित केलेलं पाचव्या पिढीतील स्टेल्थ फायटर विमान आहे, जे शत्रूच्या रडारला चुकवून टार्गेटवर अचूक हल्ला करण्यास सक्षम आहे. त्याच्या डिझाइनमध्ये स्टेल्थ कोटिंग, कमी रेडार सिग्नेचर असलेली रचना, आणि मल्टी-सेंसर फ्युजन टेक्नोलॉजी यांचा वापर केला गेला आहे. दुसरीकडे, इराणने रशियाच्या मदतीने आणि काही प्रमाणात स्वदेशी संशोधनातून अनेक प्रकारचे रडार विकसित केले आहेत, ज्यात “Soroush”, “Kavosh”, “Ghadir” आणि “Bavar-373” यांचा समावेश आहे. हे रडार सिस्टम प्रामुख्याने हवामार्गाने होणाऱ्या आक्रमणाचा वेळीच शोध घेण्यासाठी आणि क्षेपणास्त्र प्रणालीला मार्गदर्शन देण्यासाठी वापरले जातात.
इराणने दावा केला आहे की त्यांच्या Bavar-373 प्रणालीने F-35 सारखी स्टेल्थ विमाने शोधण्याची क्षमता मिळवली आहे. मात्र जागतिक संरक्षण तज्ज्ञ आणि अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणा यावर संदेह व्यक्त करतात, कारण F-35 च्या स्टेल्थ वैशिष्ट्यांमुळे ते पारंपरिक रडार लहरींपासून सहज लपवता येते. F-35 मध्ये AN/APG-81 AESA रडारचा वापर करण्यात आला आहे, जो हवा, जमीन आणि समुद्रातील लक्ष्यांना वेगाने ओळखू शकतो. शिवाय, F-35 हे डेटा-शेअरिंग, मल्टी-डोमेन ऑपरेशन्स आणि इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर यामध्येही अत्याधुनिक मानलं जातं.
तुलनात्मकदृष्ट्या, इराणचे रडार तंत्रज्ञान हे स्थानिक विकासावर आधारित असल्यामुळे त्यात आंतरराष्ट्रीय स्तरावर सिद्ध झालेली अचूकता नाही. त्यामुळे F-35 विरुद्ध इराणी रडार हा लढा सध्या तरी तांत्रिकदृष्ट्या एकतर्फी वाटतो. मात्र इराण सातत्याने आपल्या तंत्रज्ञानात सुधारणा करत आहे आणि भविष्यात हे सामर्थ्य अधिक मजबूत होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
