पाकिस्तान धोरणात्मक फसवणूक अनेक दशकांपासून सुरू आहे. भारतीय हवाई दलाचे निवृत्त ग्रुप कॅप्टन अजय अहलावत यांनी पाकिस्तानच्या या धोरणावर टीका करताना सांगितले की त्यांनी अमेरिकेला गोंधळात टाकले आणि आता चीनवर नजर ठेवली आहे. त्यांनी पाकिस्तानला ‘मास्टर मॅनिप्युलेटर’ असे संबोधले.
नागपूर, ८ जून २०२५ – भारतीय हवाई दलाचे निवृत्त ग्रुप कॅप्टन अजय अहलावत यांनी पाकिस्तानच्या धोरणात्मक वर्तणुकीवर टीका केली आहे. त्यांनी पाकिस्तानला ‘मास्टर मॅनिप्युलेटर’ (मास्टर मॅनिप्युलेटर) म्हणून संबोधले, ज्याने अमेरिकेला दशके गोंधळात टाकले आणि आता चीनलाही फसवू शकतो, असे ते म्हणाले.
अमेरिका आणि पाकिस्तान: धोरणात्मक फसवणूक
अमेरिकेच्या राजकीय शास्त्रज्ञ सी. क्रिस्टिन फेअर यांच्या ‘हाऊ पाकिस्तान बिगाइल्स द अमेरिकन्स’ या लेखावर प्रतिक्रिया देताना अहलावत म्हणाले: “पाकिस्तान सर्वांना फसवतो—कोणालाही वगळत नाही. त्यांनी अमेरिका कडून दशके मदत घेतली आणि त्यांना फसवले. तेच चीनलाही करतील—फक्त वेळेची बाब आहे.”
फेअर यांच्या लेखात त्यांनी पाकिस्तानच्या धोरणात्मक फसवणुकीचे विश्लेषण केले आहे. पाकिस्तानने आपली ‘मास्टर मॅनिप्युलेटर’ भूमिका कशी सिद्ध केली, हे त्यांनी स्पष्ट केले आहे.फेअर यांनी स्पष्ट केले की पाकिस्तान धोरणात्मक फसवणुकीचा इतिहास 1970 च्या दशकातच सुरू झाला होता.
पाकिस्तानची धोरणात्मक फसवणूक: इतिहास आणि वर्तमान
फेअर यांच्या मते, पाकिस्तान धोरणात्मक फसवणूक ही त्यांची जुनी रणनीती आहे, जी 1970 च्या दशकात अफगाणिस्तानात सुरु झाली. त्यांनी हुसैन हक्कानी यांच्या संशोधनाचा संदर्भ देत, पाकिस्तानने अफगाणिस्तानमध्ये इस्लामिस्ट गट तयार करण्यासाठी १९७३-७४ मध्ये इस्लामाबादमध्ये अफगाणिस्तान सेल स्थापन केला होता. यामुळे पाकिस्तानने अफगाणिस्तानमध्ये आपली धोरणात्मक उपस्थिती मजबूत केली.
अमेरिकेच्या SEATO करारानुसार पाकिस्तानने कोरियाई आणि व्हिएतनाम युद्धात भाग घेतला नाही आणि चीनला सामोरे जाण्याचा धोरण स्वीकारला. यामुळे पाकिस्तानच्या धोरणात्मक विरोधाभासांची स्पष्टता वाढली आहे.
पाकिस्तानची ‘डबल गेम’ आणि चीनशी संबंध
अमेरिकेच्या ‘वॉर ऑन टेरर’ मोहिमेत पाकिस्तानने ‘डबल गेम’ खेळला आहे. एकीकडे ते अमेरिकेचे ‘महत्त्वाचे सहयोगी’ असल्याचा दावा करत आहेत, तर दुसरीकडे ते तालिबान आणि हक्कानी नेटवर्कला आश्रय देत आहेत. यामुळे पाकिस्तानच्या धोरणात्मक विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
चीनशी पाकिस्तानचे ‘आयर्न ब्रदर्स’ संबंध आहेत, परंतु चीनच्या वाढत्या प्रभावामुळे पाकिस्तानची धोरणात्मक स्वायत्तता कमी होऊ शकते. चीनच्या ‘बेल्ट अँड रोड’ योजनेअंतर्गत पाकिस्तानमध्ये मोठ्या प्रमाणावर गुंतवणूक होत आहे, ज्यामुळे पाकिस्तानची आर्थिक आणि धोरणात्मक स्थिती प्रभावित होऊ शकते.
निष्कर्ष
पाकिस्तानच्या धोरणात्मक फसवणुकीमुळे जागतिक पातळीवर त्याच्या विश्वासार्हतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. भारताने या पार्श्वभूमीवर आपली धोरणात्मक तयारी मजबूत केली पाहिजे आणि जागतिक स्तरावर पाकिस्तानच्या धोरणात्मक फसवणुकीचा पर्दाफाश केला पाहिजे.
पाकिस्तान धोरणात्मक फसवणुकीमुळे केवळ शेजारी राष्ट्रेच नव्हे तर आंतरराष्ट्रीय संस्था देखील संभ्रमात येतात. पाकिस्तानने ‘धोरणात्मक महत्त्व’ हे कारण देऊन विविध देशांकडून आर्थिक मदत मिळवली आहे. हे धोरण केवळ अमेरिकेसाठीच नव्हे तर चीनसारख्या उभरत्या शक्तींसाठीही धोकादायक ठरू शकते.
भारताने पाकिस्तान धोरणात्मक फसवणुकीचा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पर्दाफाश करणे गरजेचे आहे.
How Pakistan Beguiles the Americans: A Guide for Foreign Officials – War on the Rocks
