नाशिक | प्रतिनिधी
संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप मध्ये महाराष्ट्राची युवा जिम्नॅस्ट संयुक्ता काळे हिची निवड झाली आहे. संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप २०२५ मध्ये महाराष्ट्राची युवा जिम्नॅस्ट संयुक्ता काळे हिची निवड झाली आहे. स्पर्धा सुरू होण्यापूर्वी राज्याचे क्रीडा मंत्री ॲड. माणिकराव कोकाटे यांनी तिला दूरध्वनीद्वारे शुभेच्छा दिल्या. त्यांनी संयुक्ताच्या खेळ कौशल्यावर विश्वास व्यक्त करत तिला “महाराष्ट्राची हिरकणी” असे गौरवले.
या प्रसंगी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस , उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे व अजित पवार यांच्या वतीनेही अभिनंदन व्यक्त करण्यात आले. संयुक्ताच्या प्रशिक्षक मानसी गावंडे व पूजा सुर्वे तसेच पालकांचेही कौतुक करण्यात आले.
संयुक्ता ही ठाण्यातील फिनिक्स जिम्नॅस्टिक्स अकादमी मध्ये पाचव्या वर्षापासून सराव करते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील प्रशिक्षक व श्री शिवछत्रपती पुरस्कार विजेत्या पूजा सुर्वे यांचे तिला मार्गदर्शन मिळाले आहे. तिने आतापर्यंत १५० पेक्षा जास्त पदके जिंकली असून त्यापैकी १२५ सुवर्णपदके आहेत. तसेच आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये ७ वा क्रमांक मिळवत तिने भारताचा गौरव वाढवला आहे.
दरम्यान, भारतीय रिदमिक जिम्नॅस्ट किमया कार्ले हिने क्लुज-नापोका (रोमानिया) येथील स्पर्धेत ऐतिहासिक २३,००० ऑलिंपिक सायकल पूर्ण केल्याबद्दल क्रीडा मंत्री कोकाटे यांनी तिचेही अभिनंदन केले.
संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप मध्ये रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स
१. रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स म्हणजे काय?
संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप मध्ये सहभागी होणारा रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स हा एक अत्यंत कलात्मक आणि शारीरिक ताकदीसह लवचिकतेचा खेळ आहे. यात खेळाडू संगीताच्या तालावर रिबन, बॉल, हूप, क्लब्स किंवा दोरीसारख्या साधनांचा वापर करून आपल्या कौशल्याचं प्रदर्शन करतात. हा खेळ युरोपमध्ये अधिक लोकप्रिय आहे, मात्र भारताने हळूहळू आपलं स्थान निर्माण करण्यास सुरुवात केली आहे.
या खेळात फक्त शारीरिक कौशल्य नव्हे, तर नृत्यकौशल्य, समन्वय, ताकद, वेग, सौंदर्यदृष्टी आणि संगीताची जाण ह्या सर्व गुणांचा मिलाफ आवश्यक असतो. त्यामुळे हा खेळ खेळाडूच्या संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वाचा विकास घडवतो.
२. भारतातील रिदमिक जिम्नॅस्टिक्सचा विकास
भारतामध्ये रिदमिक जिम्नॅस्टिक्सला फार मोठा इतिहास नाही. क्रिकेट, कबड्डी, कुस्ती किंवा अॅथलेटिक्स यांच्याइतका प्रसार या खेळाला मिळालेला नसला तरी गेल्या काही वर्षांत महिलांनी विशेष लक्ष वेधून घेतले आहे. महाराष्ट्र, कर्नाटक, दिल्ली आणि ईशान्य भारतातील काही भागांतून जिम्नॅस्टिक खेळाडूंनी राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धेत सहभाग घेतला आहे.
भारतातील पहिली मोठी कामगिरी आशियाई स्पर्धांमधून दिसू लागली. जरी पदकांची संख्या मर्यादित असली तरी भारतीय जिम्नॅस्टिक खेळाडू सातत्याने आपली उपस्थिती दाखवू लागले आहेत.
३. महाराष्ट्रातील भूमिका
महाराष्ट्र हा नेहमीच खेळाडू घडवणारा राज्य म्हणून ओळखला जातो. हॉकी, कबड्डी, कुस्ती, शूटिंग, टेबल टेनिस, फुटबॉल, क्रिकेट, बॅडमिंटन या सगळ्या खेळांसोबत आता जिम्नॅस्टिक्समध्येही महाराष्ट्रातील खेळाडूंनी चांगली कामगिरी केली आहे.
ठाणे, पुणे, मुंबई आणि नागपूर या शहरांत खासगी अकादमी आणि प्रशिक्षकांच्या माध्यमातून जिम्नॅस्टिक्सचे प्रशिक्षण दिले जाते. शिवछत्रपती पुरस्कारप्राप्त प्रशिक्षक पूजा सुर्वे या महाराष्ट्रातील रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स क्षेत्रातील एक मानाचं नाव आहे. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक मुलींनी राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पदके मिळवली आहेत.
४. संयुक्ता काळेचा प्रवास
संयुक्ता काळेने संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप अगदी लहान वयापासून म्हणजे पाचव्या वर्षापासूनच फिनिक्स जिम्नॅस्टिक्स अकादमी, ठाणे येथे सराव सुरू केला. तिच्या आईवडिलांनी तिच्या जिद्दीला योग्य पाठबळ दिलं. सततच्या सरावामुळे आणि मेहनतीमुळे ती हळूहळू राज्यस्तरीय, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेत पोहोचली.
तिच्या प्रवासात तिला मानसी गावंडे आणि पूजा सुर्वे यांसारख्या अनुभवी प्रशिक्षकांचे मार्गदर्शन मिळाले. त्यामुळे केवळ तांत्रिक कौशल्यच नव्हे, तर मानसिक स्थैर्य, आत्मविश्वास आणि स्पर्धात्मक वृत्तीही तिच्यात विकसित झाली.
५. आंतरराष्ट्रीय मान्यता
संयुक्ताने संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप पर्यंत विविध राष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये १५० हून अधिक पदके मिळवली आहेत. त्यात १२५ सुवर्णपदके आहेत ही गोष्ट तिच्या सातत्यपूर्ण कामगिरीची साक्ष देते.
आशियाई चॅम्पियनशिपमध्ये ७ वा क्रमांक मिळवणे हे भारतीय रिदमिक जिम्नॅस्टिक्ससाठी मोठं पाऊल मानलं जातं. यामुळे तिची निवड संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप, रिओसाठी झाली.
६. किमया कार्लेचा उल्लेख
किमया कार्ले ही देखील भारतीय रिदमिक जिम्नॅस्टिक्समधील एक उगवती तारा आहे. तिने रोमानियातील क्लुज-नापोका स्पर्धेत ऐतिहासिक २३,००० ऑलिंपिक सायकल पूर्ण करून आपली छाप सोडली. तिचं कौतुकही महाराष्ट्राचे क्रीडा मंत्री कोकाटे यांनी केलं.
संयुक्ता आणि किमया या दोघींच्या यशामुळे महाराष्ट्रातील अनेक लहानग्या खेळाडूंना प्रेरणा मिळाली आहे.
सुरुवातीचा इतिहास आणि विकास
१. प्रारंभिक पाऊल
१९६३ – बुडापेस्ट (हंगेरी):
संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप चा इतिहास आणि रिदमिक जिम्नॅस्टिक्सची सुरुवात १९६३ मध्ये झाली. त्या वेळी फक्त २८ देशांमधील मर्यादित खेळाडूंनी सहभाग घेतला होता.
खेळाच्या ओळखीकरता ही स्पर्धा निर्णायक ठरली. कारण जगभरातील प्रेक्षकांना प्रथमच एका व्यासपीठावर रिबन, हूप, क्लब्स, बॉल आणि दोरी यांसारखी साधनं वापरून कलात्मक सादरीकरण पाहायला मिळालं.
२. सुरुवातीचे दशक
१९६० – ७० चे दशक:
या काळात मुख्यत्वे सोव्हिएत युनियन, बल्गेरिया आणि झेकॉस्लोव्हाकिया यांचा खेळावर प्रभाव होता.
या देशांनी खेळाडूंना कडक शिस्तीचं प्रशिक्षण दिलं. परिणामस्वरूप त्यांनी स्पर्धेत सलग विजय मिळवले.
नियम साधे होते – गुणांकन मुख्यतः तांत्रिक हालचाली आणि तालावर आधारित होतं.
३. रशियाचा उदय
१९७५ नंतर सोव्हिएत युनियनने रिदमिक जिम्नॅस्टिक्समध्ये एकछत्री वर्चस्व गाजवलं.
रशियन जिम्नॅस्ट्सनी केवळ पदकेच जिंकली नाहीत, तर खेळाची सौंदर्यपूर्णता आणि तांत्रिक पातळी दोन्ही उंचावली.
त्यांचा प्रभाव एवढा प्रबळ होता की १९८०-९० च्या दशकात जवळजवळ प्रत्येक विश्वविजेतेपद रशियन खेळाडूंकडे गेलं.
४. बल्गेरिया, युक्रेन आणि बेलारूसचा प्रभाव
बल्गेरियाच्या इलियाना रायवा व युक्रेनच्या अॅना बॅसनकिना सारख्या खेळाडूंनी नवनवीन हालचाली सादर केल्या.
बेलारूसच्या संघाने गट सादरीकरणात (Group Performance) आश्चर्यकारक समन्वय दाखवून प्रेक्षकांची मने जिंकली.
या काळात रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स हे केवळ जिम्नॅस्टिक्सचे उपप्रकार न राहता स्वतंत्र आणि आकर्षक खेळ म्हणून जगभर ओळखले जाऊ लागले.
५. १९८०-९० चे दशक – जागतिक प्रसार
१९८४ लॉस एंजेलिस ऑलिंपिकमध्ये रिदमिक जिम्नॅस्टिक्स ला अधिकृत मान्यता मिळाली.
ऑलिंपिकमध्ये या खेळाचा समावेश झाल्यामुळे त्याची प्रतिष्ठा प्रचंड वाढली.
युरोपसह आशियाई देशांमध्येही खेळाचा प्रसार सुरू झाला. चीन, जपान, कोरिया या देशांनी आपले प्रशिक्षण कार्यक्रम विकसित केले.
६. आधुनिक काळातील विकास
२००० नंतर स्पर्धेतील तंत्रज्ञान आणि प्रशिक्षण पद्धतीत आमूलाग्र बदल झाला.
- उच्च दर्जाची संगीत व्यवस्था
- डिजिटल स्कोरिंग सिस्टीम
- व्हिडिओ रिप्ले तंत्रज्ञान
आता गुणांकन केवळ कठीणतेवर नव्हे तर कलात्मकता, संगीताशी सुसंगती, शरीराची लवचिकता आणि सर्जनशीलता यांवरही आधारित आहे.
७. आजचा दर्जा
आज संयुक्ता काळे वर्ल्ड चॅम्पियनशिप २०२५ ही ऑलिंपिकनंतर सर्वात प्रतिष्ठेची स्पर्धा मानली जाते.
दरवर्षी ६० हून अधिक देशांतील ३०० पेक्षा जास्त जिम्नॅस्ट्स यात भाग घेतात.
रशिया, बल्गेरिया, इटली, स्पेन, चीन यांचा अजूनही दबदबा आहे, पण भारतासारखे उदयोन्मुख देशही लक्ष वेधून घेत आहेत.
