मुंबई | मुंबई मोनोरेल बिघाड २०२५ या वर्षी प्रवाशांसाठी गंभीर समस्या ठरली आहे. या लेखात आपण मोनोरेलच्या गाड्यांची क्षमता, रुळांची लांबी आणि तांत्रिक दोषांचे विश्लेषण पाहणार आहोत.मुसळधार पावसामुळे मंगळवारी संध्याकाळी मुंबईतील दोन मोनोरेल गाड्यांमध्ये अचानक बिघाड झाला. यामुळे जवळपास ७८२ प्रवासी तासाभराहून अधिक काळ अडकून पडले होते. अखेर अग्निशमन दल आणि आपत्कालीन पथकाच्या मदतीने सर्व प्रवाशांची सुरक्षित सुटका करण्यात आली.
पहिली घटना संध्याकाळी ६.३८ वाजता घडली. मैसूर कॉलनी ते भक्ती पार्कदरम्यान धावणारी मोनोरेल अचानक थांबली. या गाडीत तब्बल ५८२ प्रवासी होते. प्रवाशांची संख्या क्षमतेपेक्षा अधिक असल्याने गाडीचे एकूण वजन १०९ टनांवर गेले आणि त्यामुळे विद्युत पुरवठा खंडित झाला.
यानंतर आणखी एक मोनोरेल रात्री ७.३३ वाजता अडचणीत आली. ही गाडी अचार्य आत्रे ते वडाळा दरम्यान बंद पडली. यात सुमारे २०० प्रवासी होते. त्यांना टोईंग करून स्टेशनवर आणले गेले आणि सुटका करण्यात आली.
अतिरिक्त उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी सांगितले की, हार्बर लाईन बंद असल्याने प्रवासी मोनोरेलमध्ये मोठ्या संख्येने चढले. त्यामुळे गर्दी झाली आणि गाडी झुकली. त्याचवेळी विद्युत पुरवठा खंडित झाल्याने गाडी बंद पडली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रवाशांना धीर देत “सर्व प्रवाशांची सुरक्षित सुटका करण्यात येईल आणि या घटनेची चौकशी केली जाईल” असे आश्वासन दिले.
मुंबई मोनोरेल बिघाड २०२५ मंगळवारी संध्याकाळी मुंबईतील दोन मोनोरेल गाड्या अचानक थांबल्या. या घटनेत जवळपास ८०० प्रवासी अडकले होते. तीन तास चाललेल्या बचाव मोहिमेनंतर सर्व प्रवाशांची सुरक्षित सुटका करण्यात आली.
पहिली मोनोरेल मैसूर कॉलनी ते भक्ती पार्कदरम्यान ६.३८ वाजता थांबली. यात तब्बल ५८२ प्रवासी होते. अधिक गर्दीमुळे गाडीचे वजन मूळ क्षमतेपेक्षा जास्त झाले आणि विद्युत पुरवठा खंडित झाला. परिणामी गाडी रुळांवर थांबली.
यानंतर रात्री ७.३३ वाजता अचार्य आत्रे ते वडाळा दरम्यान दुसरी मोनोरेल अडकली. यात २०० प्रवासी होते. या गाडीला दुसऱ्या मोनोरेलने टो करण्याचा प्रयत्न केला, मात्र वजनामुळे ते शक्य झाले नाही. अखेर अग्निशमन दलाने सर्व प्रवाशांची सुटका केली.
मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी प्रवाशांना धीर देत चौकशीचे आदेश दिले. उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी सांगितले की हार्बर लाईन बंद असल्याने प्रवासी मोनोरेलमध्ये जास्त गेले आणि त्यामुळे गाडी झुकली.
या मुंबई मोनोरेल बिघाड २०२५ घटनेत २३ प्रवाशांना श्वसनाचा त्रास झाला. त्यांच्यावर घटनास्थळीच उपचार झाले, तर दोन प्रवाशांना सायन रुग्णालयात दाखल करण्यात आले.
दरम्यान, मुसळधार पावसामुळे रस्ते पाण्याखाली गेले असून, वाहतूक विस्कळीत झाली आहे. माठी नदी धोक्याच्या पातळीवर गेल्याने नागरिकांचे स्थलांतर सुरू आहे.
घटनास्थळी तातडीने मुंबई अग्निशमन दलाच्या गाड्या धावून आल्या. तीन स्नॉर्कल वाहनांच्या मदतीने अडकलेले प्रवासी सुरक्षित बाहेर काढण्यात आले. या घटनेत २३ प्रवाशांना श्वसनाचा त्रास झाल्याने त्यांच्यावर घटनास्थळीच उपचार करण्यात आले, तर दोन जणांना सायन रुग्णालयात दाखल करण्यात आले.
यापूर्वीही ऑगस्ट २०२४ मध्ये मोनोरेल गाडी प्रवासादरम्यान थांबली होती. काही महिन्यांपूर्वी शालेय मुलांना घेऊन जाणारी गाडी तांत्रिक बिघाडामुळे अडकली होती. त्यामुळे प्रवाशांच्या सुरक्षेबाबत पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
दरम्यान, दोन दिवसांपासून मुसळधार पावसाने मुंबई ठप्प झाली असून रस्त्यांवर पाणी साचल्याने वाहतुकीची कोंडी झाली आहे. माठाडी कामगार, शाळकरी मुले, कार्यालयीन कर्मचारी या सगळ्यांना प्रचंड अडचणींचा सामना करावा लागत आहे.
मुंबई मोनोरेलचे तांत्रिक तपशील व क्षमता
मुंबई मोनोरेल हा शहरातील महत्वाचा सार्वजनिक वाहतूक प्रकल्प आहे, ज्याचे उद्दिष्ट शहरातील वाढती वाहतूक समस्या आणि गर्दीला कमी करणे आहे. मोनोरेलची संकल्पना आणि रचना अशी तयार करण्यात आली आहे की ती कमी जागेत जास्त प्रवासी वाहून नेऊ शकेल, तसेच जलद, सुरक्षित आणि आरामदायक प्रवासाची हमी देईल.
१. गाड्यांची मूळ क्षमता
मुंबई मोनोरेल गाड्या सध्या सुमारे २५०–३०० प्रवाशांची मूळ क्षमता ठेवतात. प्रत्येक गाडीमध्ये बसण्याची आणि उभ्या राहण्याची व्यवस्था आहे, जी प्रवाशांच्या संख्येनुसार संतुलित केली जाते. तथापि, मुसळधार पावसाच्या दिवसांमध्ये किंवा एखाद्या महत्त्वाच्या सार्वजनिक कार्यक्रमात प्रवाशांची संख्या अचानक वाढते, ज्यामुळे गाड्यांवर अतिभार लागू शकतो. अतिभारामुळे गाडीच्या संरचनेवर, विद्युत पुरवठ्यावर आणि ब्रेकिंग सिस्टमवर दबाव वाढतो.
२. रुळांची लांबी आणि मार्ग
मुंबई मोनोरेलचा मुख्य मार्ग वडाळा ते भक्ती पार्क असा आहे, ज्याची लांबी सुमारे ८–९ किलोमीटर आहे. या मार्गावर विविध स्टेशन आहेत जिथे प्रवाशांची चढ-उतार प्रक्रिया होत राहते. मोनोरेलचा मार्ग मोठ्या प्रमाणावर शहरातील रहिवासी भागांमध्ये आहे, ज्यामुळे प्रवाशांची मागणी सतत असते. रुळांच्या डिझाइनमध्ये तांत्रिकदृष्ट्या हलकी व मजबूत संरचना वापरण्यात आलेली आहे, जी गाडीच्या वजन आणि वेगाला समर्थपणे तग धरू शकते.
३. दररोजच्या प्रवाशांची सरासरी संख्या
सामान्यतः मुंबई मोनोरेलच्या दररोजच्या प्रवाशांची संख्या १५,००० ते २०,००० प्रवासी दररोज असते. तथापि, मुसळधार पावसाच्या दिवशी किंवा सार्वजनिक सुट्टीच्या काळात प्रवाशांची संख्या यापेक्षा दुप्पट वाढू शकते. प्रवाशांच्या या वाढत्या संख्येमुळे गाड्यांमध्ये अतिभार पडतो, ज्यामुळे विद्युत पुरवठा थोडासा अस्थिर होतो आणि गाड्या थांबण्याची शक्यता वाढते.
४. विद्युत पुरवठा प्रणाली
मुंबई मोनोरेल गाड्या पूर्णपणे इलेक्ट्रिक आहेत आणि त्यांच्या धावसाठी इलेक्ट्रिक मोटर आणि पावर सप्लाय वापरला जातो. विद्युत पुरवठा तंत्रज्ञान अत्यंत संवेदनशील आहे, ज्यामध्ये छोट्या प्रमाणातील भार वाढ किंवा अचानक विद्युत तणावामुळे गाडी थांबू शकते. मुसळधार पावसामुळे पाण्याची साचलेली परिस्थिती किंवा अतिभारामुळे विद्युत सर्किटमध्ये तणाव निर्माण होतो, ज्यामुळे प्रवाशांना अडकण्याची शक्यता वाढते.
५. तांत्रिक दोष आणि संभाव्य समस्या
मोविंग पार्ट्स, ब्रेकिंग सिस्टम, विद्युत सर्किट आणि मोटर अशा विविध घटकांमध्ये सतत तपासणी आवश्यक आहे.
- ब्रेकिंग सिस्टम: अतिभारामुळे ब्रेकिंग सिस्टमवर अतिरिक्त दबाव येतो, ज्यामुळे अचानक थांबण्याची क्षमता कमी होते.
- मोटर आणि सर्किट: विद्युत पुरवठ्यात तणाव वाढल्यास मोटर काम थांबवू शकते, ज्यामुळे गाडी थांबते.
- रोलिंग स्टॉकचे वजन: गाड्यांमध्ये अधिक प्रवासी असल्यास वजन वाढते, ज्यामुळे रुळांवर ताण येतो आणि गाडीचे झुकणे किंवा स्लिप होण्याची शक्यता वाढते.
६. सुरक्षिततेच्या उपाययोजना
मुंबई मोनोरेल प्रशासनाने विविध उपाययोजना केल्या आहेत:
- गाड्यांमध्ये जास्तीत जास्त प्रवाशांची संख्या नियंत्रित करण्यासाठी प्रवासी संख्या गणक लावले आहेत.
- विद्युत पुरवठ्याचे बॅकअप सिस्टम तयार केले आहेत, ज्यामुळे अचानक पुरवठा खंडित झाल्यास गाडी सुरक्षित थांबू शकते.
- प्रत्येक स्टेशनवर आपत्कालीन बचाव गाड्या आणि अग्निशमन दलाचे दल तैनात केले आहेत.
७. भविष्यातील सुधारणा व योजना
मुंबई मोनोरेलला अधिक विश्वासार्ह आणि सुरक्षित बनवण्यासाठी पुढील सुधारणा सुचवण्यात आल्या आहेत:
- गाड्यांच्या क्षमता वाढविण्यासाठी नवीन मॉडेल्स आणणे.
- विद्युत पुरवठा आणि ब्रेकिंग सिस्टममध्ये सुधारणा करणे.
- प्रवाशांना माहिती देण्यासाठी डिजिटल अलर्ट सिस्टीम विकसित करणे.
- पावसाळी काळात गाड्यांच्या सुरक्षिततेसाठी विशेष नियम लागू करणे.
