प्रस्तावना
“डॉलरची घसरण आता जागतिक अर्थव्यवस्थेत मोठा चर्चेचा विषय बनली आहे. अमेरिकेत रोजगार घट, कर्जवाढ आणि राजकीय हस्तक्षेपामुळे या घसरणीचा दबाव वाढत आहे.”
१. फेडरल रिझर्व्हची नवीन भूमिका
फेडरल रिझर्व्ह (Fed) अनेक वर्षे कठोर व्याजदर धोरण वापरत होती.
महागाईवर नियंत्रण ठेवणे हे त्यांचे प्रमुख ध्येय होते.
मात्र अलीकडील काळात अमेरिकेतील अर्थव्यवस्था मंदावली आहे.’
ग्राहक खर्च कमी झाला आहे.
नोकरी निर्माण होण्याचा वेगही घटला आहे.
या परिस्थितीत Fed ने संकेत दिले आहेत की व्याजदर कपात लवकरच होऊ शकते.
सप्टेंबर महिन्यातच नवीन दरकपातीची घोषणा होऊ शकते, असा संकेत मिळतो.
डॉलरवर परिणाम
व्याजदर कमी झाले की परदेशी गुंतवणूकदारांचा कल डॉलरकडून दूर जातो.
कारण कमी व्याजदर म्हणजे गुंतवणुकीवर कमी परतावा.
म्हणूनच डॉलरची मागणी कमी होऊन त्याची किंमत खाली येऊ शकते.
२. रोजगार बाजारात लाल दिवा
नोकरी हा अमेरिकन अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे.
गेल्या काही महिन्यांत हा कणा कमकुवत होत आहे.
२०२४ मध्ये महिन्याला सरासरी १,६८,००० नोकऱ्या निर्माण झाल्या होत्या.
पण २०२५ च्या मध्यापर्यंत ही संख्या केवळ ३५,०००वर आली आहे.
कंपन्यांनी भरती थांबवली आहे.
टॅरिफ, महागाई आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे कामाचे स्वरूप बदलत आहे.
बेरोजगारीची भीती
दीर्घकाळ बेरोजगार राहणाऱ्यांची संख्या वाढत आहे.
अशा लोकांना पुन्हा नोकरी मिळणे कठीण होते.
त्याचा थेट परिणाम कुटुंबांवर, उत्पन्नावर आणि ग्राहक खर्चावर होतो.
तरुणांनाही नोकरी मिळण्यात अडचणी येत आहेत.
AI आणि तांत्रिक बदलांमुळे अनेक एंट्री-लेव्हल नोकऱ्या गायब होत आहेत.
यामुळे एक “हरवलेली पिढी” तयार होऊ शकते, असा इशारा अर्थतज्ज्ञ देत आहेत.
३. राजकारणाचा हस्तक्षेप
अर्थव्यवस्थेची दिशा ठरवणाऱ्या संस्थेत राजकीय हस्तक्षेप धोकादायक ठरू शकतो.
अमेरिकेत अलीकडेच मोठा धक्का बसला.
राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी फेडरल रिझर्व्हच्या एका गव्हर्नरला पदावरून दूर केले.
फेडच्या १११ वर्षांच्या इतिहासात असे प्रथमच घडले.
हा निर्णय गुंतवणूकदारांसाठी धक्कादायक ठरला.
कारण केंद्रीय बँकेचे स्वातंत्र्य हा डॉलरच्या विश्वासार्हतेचा कणा आहे.
गुंतवणूकदारांचा विश्वास कमी होतो
जर धोरणांवर राजकारणाचा प्रभाव वाढला, तर जागतिक गुंतवणूकदार डॉलरपासून दूर होऊ शकतात.
चलनावरचा विश्वास कमी झाला, तर डॉलरची घसरण जलद गतीने होईल.
४. वाढते राष्ट्रीय कर्ज
अमेरिकेचे कर्ज दिवसेंदिवस विक्रमी वेगाने वाढत आहे.
केवळ ४८ दिवसांत १ ट्रिलियन डॉलरने कर्ज वाढले.
आता एकूण कर्ज ३८ ट्रिलियन डॉलरच्या जवळ पोहोचले आहे.
२०२५ च्या पहिल्या दहा महिन्यांत १.६३ ट्रिलियन डॉलरचा तुटीचा अंदाज आहे.
फक्त जुलै महिन्यातच २९१ अब्ज डॉलरचे तूट खाते नोंदले गेले.
खर्च वसुलीपेक्षा जास्त
सरकारी खर्च १०% ने वाढला, पण महसूल केवळ २.५% ने वाढला.
म्हणजे कमाईपेक्षा खर्च प्रचंड वेगाने वाढतो आहे.
यामुळे अमेरिकेच्या कर्जफेडीची क्षमता धोक्यात आली आहे.
गुंतवणूकदार आता अमेरिकेकडून जास्त व्याजदराची मागणी करत आहेत.
याचा अर्थ अमेरिकेच्या पतक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे.
५. डॉलरच्या ताकदीवर धोका
डॉलरची ताकद चार गोष्टींवर आधारित होती:
- मजबूत आर्थिक वाढ
- उच्च व्याजदर
- स्वतंत्र केंद्रीय बँक
- स्थिर आर्थिक ताळेबंद
आज या चारही आधारस्तंभांवर तडे गेले आहेत.
अर्थव्यवस्था मंदावली आहे.
नोकऱ्या कमी होत आहेत.
राजकीय हस्तक्षेप वाढतो आहे.
कर्ज अभूतपूर्व पातळीवर पोहोचले आहे.
६. तांत्रिक दृष्टीकोन
DXY (डॉलर इंडेक्स) सध्या महत्त्वाच्या सपोर्ट लेव्हलजवळ आहे.
जर हा सपोर्ट तुटला, तर डॉलरची घसरण आणखी वेगाने होऊ शकते.
पहिला टप्पा ९७.१० आणि पुढचा टप्पा ९६.५० असा असू शकतो.
निष्कर्ष
डॉलर अजूनही जगाचे राखीव चलन आहे.
पण अलीकडील आर्थिक आणि राजकीय बदलांमुळे त्याची ताकद कमी होत आहे.
जर परिस्थिती सुधारली नाही, तर पुढील काही वर्षांत डॉलरची जागतिक वर्चस्वाला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो.
अमेरिकन डॉलरवर रोजगार संकट, राष्ट्रीय कर्जवाढ आणि राजकीय हस्तक्षेपाचा ताण वाढला आहे.
फेडरल रिझर्व्हच्या व्याजदर कपातीच्या संकेतामुळे डॉलरची ताकद कमी होत आहे.
