ट्रम्प मध्यस्थी दावा भारत नकार – भारत आणि पाकिस्तानमधील तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केलेल्या मध्यस्थी दाव्याला भारताने ठामपणे नकार दिला आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि ट्रम्प यांच्यात ३५ मिनिटांची फोनवर चर्चा झाली असून, भारताची भूमिका ठाम आणि स्पष्ट असल्याचे या चर्चेतून अधोरेखित होते.
भारत आणि पाकिस्तानमधील संबंध नेहमीच तणावपूर्ण राहिले आहेत. दोन्ही देशांमध्ये अनेक वेळा युद्ध, सीमावाद आणि दहशतवादी कारवायांच्या पार्श्वभूमीवर संबंध ताणले गेले आहेत. अशा परिस्थितीत जेव्हा अमेरिकेचे तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी २०१९ मध्ये असा दावा केला की, “पंतप्रधान नरेंद्र मोदींनी मला काश्मीर प्रश्नावर मध्यस्थी करण्यासाठी विनंती केली होती”, तेव्हा भारत सरकारने हा दावा तात्काळ फेटाळून लावला.
३५ मिनिटांची फोनवरील चर्चा — मोदींचा स्पष्ट संदेश
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यात झालेली ३५ मिनिटांची टेलिफोनिक चर्चा केवळ औपचारिक नव्हती, तर ती दोन्ही देशांच्या परराष्ट्र धोरणाच्या संदर्भात महत्वाची होती. चर्चेदरम्यान मोदींनी ट्रम्प यांना स्पष्ट शब्दांत सांगितले की, भारत पाकिस्तानसोबतचे कोणतेही प्रश्न कोणत्याही तृतीय पक्षाच्या मध्यस्थीशिवाय आपापसातच सोडवू इच्छितो. यामध्ये कोणाच्याही हस्तक्षेपाची गरज नाही.
ट्रम्पच्या मध्यस्थीच्या दाव्याचा इतिहास
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी पत्रकार परिषदेत सांगितले होते की, “मोदींनी मला वैयक्तिकरित्या काश्मीर समस्येवर मध्यस्थी करण्याची विनंती केली होती.” या विधानामुळे भारतात राजकीय खळबळ माजली होती. यावर तत्काळ प्रतिक्रिया देत भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने हे विधान फेटाळले आणि स्पष्ट केले की, काश्मीर हा भारताचा अंतर्गत विषय आहे.
काँग्रेसचा टीकेचा सूर
या प्रकरणावरून काँग्रेस पक्षाने केंद्र सरकारवर टीका केली होती. राहुल गांधी, शशि थरूर, प्रियंका गांधी वाड्रा यांसारख्या नेत्यांनी मोदी सरकारवर आरोप करत असे म्हटले की, भारताने पहिल्यांदाच आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर आपली ठाम भूमिका माघार घेतली. काँग्रेसने मोदींवर ट्रम्पसमोर झुकल्याचा आरोप केला.
भारताची पारंपरिक भूमिका
भारताची परराष्ट्र धोरणातील भूमिका नेहमीच ‘तृतीय पक्ष मध्यस्थी नको’ ही राहिलेली आहे. काश्मीरसारखा संवेदनशील मुद्दा हा भारताचा अंतर्गत विषय आहे. पाकिस्तानसोबतच्या तणावांबाबतही भारताची भूमिका स्पष्ट आहे – संवाद केवळ द्विपक्षीय असावा.
ट्रम्पचा उद्देश आणि राजकीय पार्श्वभूमी
डोनाल्ड ट्रम्प हे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीत अनेकदा विवादास्पद वक्तव्यांसाठी प्रसिद्ध राहिले आहेत. भारत-पाकिस्तानमध्ये तणाव असताना, ट्रम्प यांनी शांततेचे श्रेय स्वतःकडे वळवण्याचा प्रयत्न केला. त्यांच्या या दाव्यामागे अमेरिकेतील मुस्लिम मतदारांचा पाठिंबा मिळवण्याचाही हेतू असावा, असा कयास राजकीय विश्लेषकांनी व्यक्त केला होता.
भारताची ठाम भूमिका — एक नवा संदेश
या संपूर्ण प्रकरणातून भारताची परराष्ट्र धोरणातील भूमिका पुन्हा अधोरेखित झाली — भारत कोणत्याही तणावाचा सामना स्वयंपूर्णपणे करतो, कोणत्याही परकीय शक्तीवर विसंबून राहत नाही. पंतप्रधान मोदींनी ट्रम्प यांना दिलेला स्पष्ट संदेश म्हणजे भारताची स्वाभिमानी आणि स्वावलंबी भूमिका.
आंतरराष्ट्रीय माध्यमांची प्रतिक्रिया
ट्रम्प यांच्या विधानानंतर आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी भारत सरकारच्या प्रतिक्रिया प्रकाशित केल्या. The New York Times, BBC, The Hindu, Al Jazeera यांसारख्या मोठ्या माध्यमांनी ट्रम्पच्या विधानाचे विश्लेषण करत भारताची नकारात्मक प्रतिक्रिया नोंदवली. अनेकांनी ट्रम्पच्या या विधानाला “Unsubstantiated” आणि “Politically Motivated” म्हटले.
