चंद्रपूर जिल्ह्यातील धरणांमध्ये पावसाअभावी निर्माण झालेली परिस्थिती
चंद्रपूर जिल्ह्यात यंदा जून महिन्यात अपेक्षेप्रमाणे पाऊस झालेला नाही. त्यामुळे जिल्ह्यातील धरणांतून मिळणारा पाणीपुरवठा कमी झाला आहे. जिल्ह्यातील अनेक मोठ्या व लहान धरणांमध्ये पाण्याची पातळी खालावली आहे. सध्या जिल्ह्यातील धरणांमध्ये सरासरी केवळ २८.९४ टक्के जलसाठा आहे. त्यामुळे नागरिकांसह शेतकऱ्यांपुढे मोठे संकट उभे राहिले आहे.नोंदवला गेला आहे.
धरणातील उपलब्ध जलसाठ्याची टक्केवारी (27 जून 2025)
| धरण नाव | जलसाठा टक्के |
|---|---|
| अंजनी | २६.९५% |
| ढोढराज | ९०.००% |
| नवेगाव | ३२.१९% |
| कळमेश्वर | २२.४३% |
| ताडोबा | १४.५०% |
| चिचपल्ली | १९.२३% |
| पेंच | ३८.२९% |
| चोरगाव | ३२.१०% |
वरील तक्त्यानुसार, काही धरणे पुरेश्या पावसामुळे भरली असली तरी बहुतांश धरणे अजूनही ५०% पेक्षा खाली आहेत.
जिल्ह्यात पावसाचा तुटवडा
जिल्ह्याला यंदा केवळ ११४.४ मिमी पावसाची नोंद झाली आहे, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. विशेषतः ब्रह्मपुरी, भद्रावती, नागभीड, पोंभुर्णा या तालुक्यांत फारच कमी पाऊस झालेला आहे.
चंद्रपूर धरणाची चिंताजनक स्थिती
महत्त्वाचे म्हणजे, चंद्रपूर मुख्य धरण पूर्णतः कोरडे पडले आहे. या धरणातून शहर व आजूबाजूच्या गावांना पाणीपुरवठा केला जातो. सध्या या धरणात एकही थेंब शिल्लक नाही.
ईरई धरणही धोक्याच्या पातळीवर
ईरई धरण हे जिल्ह्यातील एक प्रमुख धरण असून सध्या यामध्ये केवळ २९.३२% जलसाठा शिल्लक आहे. वर्धा, माणिकगड, बल्लारपूर, राजुरा शहरांचा पाणीपुरवठा या धरणावर अवलंबून आहे. पुढील काही आठवड्यांत पुरेसा पाऊस न झाल्यास पाणीटंचाईचा सामना करावा लागणार आहे.
शेतीवर होणारा परिणाम
जलसाठा कमी असल्यामुळे खरीप हंगाम धोक्यात आला आहे. शेतकऱ्यांनी ज्वारी, बाजरी, सोयाबीन यासारख्या कमी पाण्याच्या पिकांकडे वळण्याचा विचार सुरू केला आहे. पाणीटंचाईमुळे पेरण्या लांबणार असून उत्पादनावर त्याचा परिणाम होणार आहे.
🧠 धरणांतील जलसाठ्याचा प्रशासनावर परिणाम
जलसाठा कमी असल्याने जिल्हा प्रशासनाने वेळीच उपाययोजना सुरू केल्या आहेत. नगर परिषद आणि ग्रामपंचायतींना पाणी पुरवठा मर्यादित करण्याच्या सूचना दिल्या गेल्या आहेत. शासकीय पातळीवर पाण्याचा अपव्यय रोखण्यासाठी विशेष मोहीम राबवण्यात येत आहे.
🏫 शाळा व हॉस्पिटलमध्ये पाणीपुरवठ्याची चिंता
शाळा, महाविद्यालये आणि ग्रामीण भागातील आरोग्य केंद्रे या ठिकाणी नियमित पाणीपुरवठा सुरळीत ठेवण्याचे आव्हान उभे राहिले आहे. अनेक ग्रामीण भागांमध्ये सध्या टँकरने पाणीपुरवठा केला जातो.
🌾 शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि अपेक्षा
शेतकरी वर्ग विशेषतः चिंतेत आहे. काही ठिकाणी शेतकऱ्यांनी यंदा अजूनही पेरण्या सुरू केल्या नाहीत. काही ठिकाणी त्यांनी पीक बदल करत कोरडवाहू पीक घेतलं आहे. ते सांगतात की सरकारने पाणीबचतीसाठी ठोस धोरण जाहीर करावं आणि शेतकऱ्यांना सवलतीत सिंचन साधने उपलब्ध करून द्यावीत.
“ज्याप्रमाणे परिस्थिती आहे, पुढील दोन आठवडे पाऊस न पडल्यास संपूर्ण खरीप हंगामच वाया जाईल,” – एक शेतकरी, ब्रह्मपुरी तालुका.
🛑 जलसाठा कमी असल्याने पाणीटंचाई घोषित होण्याची शक्यता
जिल्हा प्रशासन पाणीटंचाई घोषित करण्याच्या तयारीत आहे. यासाठी जलसंपदा विभाग, कृषी विभाग, व महसूल विभागाची संयुक्त बैठक झाली आहे. टंचाईग्रस्त गावांची यादी लवकरच जाहीर होणार आहे.
🚰 पाणी बचतीसाठी प्रशासनाकडून पुढील पावले
- जनजागृती मोहिमा: प्रत्येक गावात पाण्याच्या बचतीसाठी जनजागृती अभियान राबवले जात आहे.
- गट नळ योजना: खराब झालेल्या गट नळ योजना तात्काळ दुरुस्त केल्या जात आहेत.
- बांधकामे थांबवली: पाणीटंचाईच्या पार्श्वभूमीवर अनावश्यक बांधकामे वॉटर सप्लाय बंद करून स्थगित केली गेली आहेत.
🌦️ हवामान खात्याचा अंदाज – पाऊस कधी?
भारतीय हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, जुलैच्या पहिल्या आठवड्यानंतर मान्सून पुन्हा सक्रिय होण्याची शक्यता आहे. दक्षिण महाराष्ट्र, विदर्भ आणि मराठवाडा भागात मुसळधार पावसाची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.
“चंद्रपूर जिल्ह्यात मान्सूनचा दुसरा टप्पा ४ जुलैनंतर सक्रिय होईल,” – हवामान तज्ञ
📢 स्थानिक लोकप्रतिनिधींची भूमिका
चंद्रपूर जिल्ह्यातील आमदार, खासदार आणि जिल्हा परिषदेच्या सदस्यांनी पाणीटंचाईबाबत राज्य शासनाकडे निधीची मागणी केली आहे. चंद्रपूर पालिकेने जलसंचयासाठी विशेष निधी मंजूर करण्याची तयारी दर्शवली आहे.
💧 पुढील उपाययोजना व धोरण
- पर्जन्य जलसंधारण प्रकल्प: लहान तलाव, विहिरींची साफसफाई व गाळ काढणे सुरू आहे.
- वॉटर हॅरवेस्टिंग सिस्टम: शहरी भागात घराघरात वॉटर हॅरवेस्टिंग सक्तीचे करण्याचा विचार.
- नदी-जोड प्रकल्प: चंद्रपूर जिल्ह्यातून वाहणाऱ्या छोट्या नद्या एकत्र करून जलसंचय वाढवण्याचा प्रयत्न.
📘 तज्ञांचे मत – जलसाठा टिकवण्यासाठी काय करावे?
जलतज्ज्ञ डॉ. संजय देशमुख यांच्या मते, धरणे कोरडी होण्यामागे फक्त पावसाअभावी नाही, तर जमिनीतील पाण्याचे अत्यधिक दोहन, जंगलतोड आणि योग्य जलनीती नसणे हेही प्रमुख कारणे आहेत.
“स्थायी जलसंधारण पद्धतीशिवाय जिल्ह्याची जलस्थिती सुधारणे अशक्य आहे.” – डॉ. देशमुख
✅ Conclusion (उपसंहार)
चंद्रपूर जिल्ह्यातील जलसाठ्याची स्थिती गंभीर आहे. २०२५ साली पावसाचा तुटवडा आणि धरणांतील पातळी कमी झाल्यामुळे संपूर्ण जिल्हा जलसंकटाच्या उंबरठ्यावर आहे. योग्य नियोजन, जनजागृती आणि प्रभावी अंमलबजावणी केल्यास ही परिस्थिती नियंत्रित करता येऊ शकते.
Home | Department of Water Resources, River Development and Ganga Rejuvenation
Home | India Meteorological Department
