गूगल एआय ओव्हरव्यू विरोधात ईयू तक्रार ही एक गंभीर बाब ठरू शकते. युरोपियन युनियनमध्ये काही स्वतंत्र प्रकाशकांनी गूगलविरोधात तक्रार दाखल केली आहे. ही तक्रार AI ओव्हरव्यूमुळे त्यांच्या वेबसाइट ट्रॅफिकमध्ये घट झाल्याचा आरोप करते.
गूगल एआय विरोधात तक्रार आता युरोपियन आयोगाकडे पोहोचली आहे.
अनेक मीडिया संस्थांनी गूगल एआय विरोधात तक्रार करत आपली बाजू मांडली.
ही गूगल एआय विरोधात तक्रार केवळ युरोपपुरती मर्यादित नाही.
गूगलच्या AI ओव्हरव्यूमुळे प्रकाशक संकटात?
गूगलने त्यांच्या सर्च इंजिनमध्ये एआय ओव्हरव्यू हे वैशिष्ट्य काही महिन्यांपूर्वी सादर केले. हे एआय-आधारित सारांश शोध परिणामाच्या अगदी वर दिसतात. त्यामुळे वापरकर्त्यांना मूळ वेबसाईटवर जाण्याआधीच आवश्यक माहिती मिळते.
प्रकाशकांचा आरोप काय आहे?
स्वतंत्र प्रकाशकांच्या एका समूहाने युरोपियन आयोगाकडे अँटीट्रस्ट तक्रार दाखल केली आहे. या तक्रारीत असं म्हटलं आहे की, गूगल त्यांच्या सर्च इंजिनचा गैरवापर करत आहे. AI ओव्हरव्यू तयार करताना, प्रकाशकांची मूळ सामग्री वापरली जाते. पण त्या प्रकाशकांना त्या उपयोगासाठी संमती विचारली जात नाही.
AI ओव्हरव्यूचा परिणाम
या वैशिष्ट्यामुळे वेब ट्रॅफिकमध्ये मोठी घट झाल्याचा आरोप केला आहे. जाहिरात महसूलही कमी झाला आहे.
काही वेबसाइट्सच्या वाचक संख्येत ३०% पर्यंत घट झाली आहे, असं या तक्रारीत नमूद केलं आहे.
गूगलचा प्रतिसाद
गूगलने आपल्या बाजूने स्पष्टीकरण दिलं आहे. त्यांचं म्हणणं आहे की, AI अनुभव लोकांना अधिक प्रश्न विचारण्यास प्रवृत्त करतो.
त्यामुळे विविध वेबसाइट्सना अधिक संधी मिळतात.
“आम्ही दररोज अब्जावधी क्लिक्स वेबसाइट्सकडे पाठवतो,” असं गूगलचे प्रवक्ते म्हणाले.
प्रकाशकांना पर्याय नाही?
प्रकाशकांचा आणखी एक आरोप म्हणजे त्यांना त्यांच्या सामग्रीचा AI साठी वापर होऊ नये, यासाठी ‘opt-out’ करण्याची सुविधा नाही.
जर त्यांनी AI साठी सामग्री देण्यास नकार दिला, तर त्यांची सर्च रिझल्टमधील उपस्थितीच कमी होते.
ब्रिटनमधील प्रतिसाद
ब्रिटनमधील Competition and Markets Authority (CMA) ने या तक्रारीची दखल घेतली आहे. CMA ने या प्रकरणाची चौकशी सुरू केली आहे.
न्यायालयीन मागणी: अंतरिम आदेश
या गटाने युरोपियन युनियनकडे तातडीचा अंतरिम आदेश मागितला आहे. कारण त्यांना वाटतं की जर तातडीने कारवाई झाली नाही, तर स्पर्धा पूर्णपणे नष्ट होऊ शकते.
AI चे धोके – फॉक्सग्लोव्ह संस्थेचा इशारा
Foxglove Legal नावाच्या ब्रिटीश संस्थेनेही या तक्रारीला पाठिंबा दिला आहे. त्यांचे सह-कार्यकारी संचालक म्हणतात:
“AI ओव्हरव्यूमुळे स्वतंत्र पत्रकारितेवर अस्तित्वाचा धोका निर्माण झाला आहे.”
अमेरिका आणि भारतातही चर्चा
अमेरिकेतही एक एड-टेक कंपनीने अशीच तक्रार दाखल केली होती. त्यांनी सांगितलं की AI ओव्हरव्यूमुळे त्यांच्या वेबसाइटवरील ट्रॅफिक कमी झाला आहे.
आता भारतातही अनेक डिजिटल प्रकाशक याचा अभ्यास करत आहेत.
स्वतंत्र प्रकाशकांचा संघर्ष
Independent Publishers Alliance या संस्थेने ही तक्रार दाखल केली. ही संस्था कोणत्या कंपन्या सामील आहेत हे जाहीर करत नाही.
त्यांचा मुख्य उद्देश डिजिटल प्रकाशन क्षेत्राला न्याय मिळवून देणे आहे.
स्पर्धात्मकतेवर परिणाम
AI ओव्हरव्यूचा मुख्य परिणाम म्हणजे मूळ कंटेंट निर्माण करणाऱ्या संस्थांना सर्च परिणामांमध्ये मागे टाकणं.
जेव्हा AI सर्चच्या सुरुवातीलाच सारांश देतो, तेव्हा वापरकर्ते त्या वेबसाइट्सवर क्लिक करत नाहीत.
गूगलचे युक्तिवाद
गूगल म्हणते की, वापरकर्त्यांचे व्यवहार वेगवेगळ्या कारणांनी बदलू शकतात.
फक्त AI ओव्हरव्यूमुळे ट्रॅफिक कमी होतंय, असा दावा पूर्णपणे अचूक नाही.
युरोपमधील तांत्रिक स्पर्धेवर परिणाम
युरोपीय आयोगाकडे दाखल केलेल्या या तक्रारीमुळे डिजिटल स्पर्धेच्या भवितव्यासंदर्भात गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. गुगलचे AI ओव्हरव्ह्यू ही एक प्रगत तंत्रज्ञान प्रणाली आहे, जी वापरकर्त्यांना शोधलेली माहिती त्वरित आणि संक्षिप्त स्वरूपात देते. मात्र, त्यामध्ये मूळ माहितीचा वापर करून स्रोत संकेतस्थळांना योग्य क्रेडिट न देता ट्रॅफिक कमी होतो, असा आरोप आहे.
या ओव्हरव्ह्यूजमुळे वापरकर्ते मूळ लेखांकडे वळत नाहीत. परिणामी, जाहिरात महसूल आणि सदस्यता आधारित उत्पन्न यावर विपरीत परिणाम होतो. यामुळेच स्वायत्त मीडिया संस्थांच्या अस्तित्वावर गहिर्ण संकट निर्माण झाले आहे.
AI आणि मीडिया यांच्यातील संघर्ष
AI आधारित शोध प्रणाली केवळ माहिती गोळा करत नाहीत, तर ती स्वतःच्या पद्धतीने सादरही करतात. या सादरीकरणात मूळ लेखकाचे योगदान लपून जाते. विशेषतः लहान व स्वतंत्र मीडिया संस्थांना याचा मोठा फटका बसतो. मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांनी त्यांच्याकडून सामग्री वापरूनच त्यांचीच बाजारात मक्तेदारी वाढवण्याचा आरोप अनेकदा करण्यात आला आहे.
गुगलने दिलेले स्पष्टीकरण
गुगलने याबाबतचे आरोप फेटाळले असून, AI ओव्हरव्ह्यूमुळे वापरकर्त्यांना अधिक प्रश्न विचारण्याची प्रेरणा मिळते आणि त्यामुळे वेबसाइट्सवर ट्रॅफिक वाढतो, असे त्यांनी म्हटले आहे. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, प्रत्येक दिवशी अब्जावधी क्लिक्स वेबसाईट्सवर पाठवले जातात. त्यामुळे यामुळे हानी झाली असे म्हणणे चुकीचे आहे.
मात्र, मीडिया संस्थांचे म्हणणे आहे की, गुगलचा अल्गोरिदम बदलल्याने कोणती माहिती कुठे प्रदर्शित होणार, यावर नियंत्रण राहिलेले नाही. त्यामुळे अनेकदा दर्जेदार बातम्यांना डावलले जाते आणि AI निर्मित सारांशात चुकीची माहिती सादर होते.
कायद्याच्या चौकटीतून समस्या सोडवण्याची मागणी
तक्रारदार संस्थांनी केवळ तक्रारच नाही केली, तर युरोपियन कमिशनकडे तातडीची कारवाई करण्याची विनंतीही केली आहे. त्यांचा युक्तिवाद आहे की, जर त्वरीत उपाययोजना झाली नाही, तर मीडिया उद्योगाला अपूरणीय हानी होऊ शकते.
UK च्या CMA (Competition and Markets Authority) कडेही अशीच तक्रार दाखल करण्यात आली आहे. या गोष्टीवरून ही समस्या केवळ युरोपपुरती मर्यादित नाही, तर जागतिक पातळीवर मीडिया आणि तंत्रज्ञान यांच्यातील संघर्षाचे उदाहरण आहे.
ओपन वेबचे महत्त्व
‘The Movement for an Open Web’ या संस्थेने स्पष्ट केले आहे की, माहितीवरील प्रवेश मुक्त असला पाहिजे आणि कोणत्याही तंत्रज्ञान प्लॅटफॉर्मला कंटेंटवर मक्तेदारी मिळायला नको. त्यांचे म्हणणे आहे की, AI वापरून एकीकडे माहितीची उपलब्धता वाढते आहे, पण दुसरीकडे मूळ स्रोतांकडे दुर्लक्ष होत आहे.
तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीत न्याय्यतेची आवश्यकता
AI हे भविष्यातील तंत्रज्ञान आहे, याबाबत शंका नाही. मात्र, त्याचा वापर करताना न्याय्य पद्धतीने सर्व भागधारकांचे हित जपले गेले पाहिजे.
विशेषतः माहिती तयार करणारे पत्रकार, लेखक व मीडिया संस्थांची मेहनत वाचून त्यांना योग्य मोबदला मिळायला हवा.
भारतातील संभाव्य परिणाम
जर गुगलने युरोपमध्ये AI ओव्हरव्ह्यू यशस्वीपणे राबवले, तर त्याचा प्रभाव भारतातील डिजिटल मीडिया उद्योगावरही होऊ शकतो.
भारतीय पत्रकारिता क्षेत्रात सध्या अनेक लहान मीडिया संस्थांचा उदय होत आहे.
जर AI आधारित सारांश प्रणाली येथेही प्रभावी झाली, तर त्यांच्या महसुलावर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
निष्कर्ष
AI ओव्हरव्ह्यू हे एक क्रांतिकारी पाऊल आहे, पण ते न्याय्यतेच्या चौकटीत राहून राबवणे आवश्यक आहे.
मीडिया संस्थांना वाचवण्यासाठी आणि बातम्यांचे स्वतंत्र अस्तित्व टिकवण्यासाठी धोरणात्मक निर्णय घेणे अत्यावश्यक झाले आहे.
